Ở ghép là cách giảm chi phí ở hiệu quả nhất, và với người mới đi làm hoặc đi làm xa nhà thì thường là lựa chọn duy nhất.
Chia đôi tiền phòng thì ai cũng thấy hợp lý. Nhưng mâu thuẫn thật hiếm khi nằm ở tiền phòng — nó nằm ở bốn thứ khác, và bốn thứ đó không ai nói trước vì lúc dọn vào thì mọi người còn đang vui vẻ.
Sáu điều nên thống nhất — trước khi dọn vào
1. Ai đứng tên hợp đồng, và điều đó nghĩa là gì
Đây là điều quan trọng nhất về mặt pháp lý và bị bỏ qua nhiều nhất.
- Người đứng tên là người có quan hệ với chủ nhà — họ chịu trách nhiệm về tiền thuê, về tình trạng nhà, và là người chủ nhà tìm tới khi có chuyện
- Tốt nhất là tất cả cùng ký, nếu chủ nhà đồng ý. Khi đó trách nhiệm và quyền của mọi người ngang nhau.
- Nếu chỉ một người ký, hãy làm thêm một thoả thuận nội bộ giữa những người ở — ai góp bao nhiêu, đóng cọc bao nhiêu, xử lý ra sao khi một bên dọn đi
Nếu bạn là người đứng tên, hãy hiểu rõ: khi người khác không trả, chủ nhà đòi bạn. Bảy điều khoản quyết định trong hợp đồng ở bài hợp đồng thuê nhà.
2. Tiền cọc — ai đóng bao nhiêu, và ghi lại
Đây là chỗ tranh chấp phổ biến nhất khi có người dọn đi.
- Ghi rõ mỗi người đóng bao nhiêu, chuyển khoản có nội dung, không đưa tiền mặt suông
- Thống nhất trước: khi một người đi, họ nhận lại cọc từ người mới vào hay từ những người còn lại
- Nếu cuối kỳ bị trừ cọc vì hư hỏng, chia thế nào — theo đầu người hay theo người gây ra
Cách chủ nhà tính các khoản trừ ở bài chấm dứt hợp đồng thuê sớm.
3. Chia tiền phòng — theo cái gì
Chia đều là mặc định, nhưng không phải lúc nào cũng công bằng:
- Phòng chênh lệch rõ — một phòng có cửa sổ, một phòng không; một phòng rộng gấp rưỡi — thì chia theo tỷ lệ hợp lý hơn
- Người ở một mình và cặp đôi ở chung một phòng: thống nhất trước, vì đây là chỗ dễ thấy không công bằng nhất
- Ghi rõ ngày đóng và ai là người gom — người gom nên cố định, và nên chuyển khoản để có dấu vết
4. Điện nước và các khoản dùng chung
Khoản này nhỏ hơn tiền phòng nhưng gây khó chịu nhiều hơn, vì nó lặp lại mỗi tháng.
- Chia đều là cách đơn giản nhất và đủ dùng trong hầu hết trường hợp
- Nếu một người dùng nhiều hơn hẳn — làm việc ở nhà cả ngày, dùng điều hoà liên tục — hãy thống nhất một cách tính khác ngay từ đầu thay vì để ấm ức
- Đồ dùng chung: nước rửa, giấy, gas, nước uống — lập một quỹ chung nhỏ mỗi tháng, đơn giản hơn nhiều so với chia lẻ từng lần
- Kiểm giá điện nước chủ nhà tính có đúng như thoả thuận không — xem bài đi thuê nhà: kiểm gì lúc xem phòng
5. Quy tắc sinh hoạt — nói trước, không nhắc sau
Bốn chuyện gây mâu thuẫn nhiều nhất, và cả bốn đều dễ thoả thuận nếu nói trước:
- Giờ yên tĩnh — đặc biệt quan trọng nếu có người làm ca hoặc làm việc tại nhà
- Khách tới chơi và khách ngủ lại: báo trước không, bao lâu thì cần hỏi ý kiến
- Dọn dẹp khu vực chung: bếp, nhà tắm, phòng khách — chia theo tuần hay ai dùng người đó dọn
- Đồ ăn trong tủ lạnh: dùng chung hay riêng
Cách hiệu quả nhất là viết ra vài dòng và dán ở chỗ chung. Nghe hình thức, nhưng nó biến việc nhắc nhau thành việc chỉ vào quy tắc đã thống nhất — nhẹ nhàng hơn hẳn.
6. Khi một người muốn dọn đi
Đây là điều ít ai nghĩ tới lúc dọn vào và luôn xảy ra.
- Báo trước bao lâu — ít nhất một tháng là hợp lý
- Ai tìm người thay, và những người còn lại có quyền từ chối người mới không
- Nếu không tìm được người thay, phần tiền phòng đó chia thế nào và trong bao lâu
- Trả cọc thế nào — điều đã ghi ở mục 2
Bốn dòng này viết mất năm phút và giải quyết được tình huống khó xử nhất trong cả quá trình ở chung.
Thoả thuận nội bộ — một trang là đủ
Không cần văn bản trang trọng. Một trang giấy hoặc một ghi chú chung, có tên và chữ ký hoặc xác nhận của mọi người, gồm sáu mục ở trên.
Cách nói để không thấy khách sáo: "Mình ghi ra để sau này ai cũng nhớ giống nhau, đỡ phải đoán." Lý do này đúng và hầu như ai cũng chấp nhận.
Với người ngại đề xuất: hãy làm việc này ngay tuần đầu, khi mọi người còn coi đó là chuyện sắp xếp bình thường. Sau vài tháng, đề nghị viết quy tắc sẽ bị hiểu là đang trách ai đó.
Chọn người ở cùng — ba điều đáng hỏi
Quan trọng hơn cả căn phòng, vì bạn sống với người chứ không sống với tường.
- Giờ giấc sinh hoạt: đi làm ca gì, thường về lúc mấy giờ, ngủ sớm hay muộn
- Dự định ở bao lâu — người định ở ba tháng và người định ở hai năm nên biết về nhau
- Cách xử lý khi có bất đồng: nói thẳng hay im lặng chịu đựng. Người im lặng chịu đựng khó ở cùng hơn người nói thẳng.
Và một điều thực dụng: ở ghép với bạn thân không phải lúc nào cũng dễ hơn. Quan hệ càng thân thì càng ngại nói về tiền và về quy tắc — nên với bạn thân, việc ghi ra giấy còn cần thiết hơn.
Giấy tờ và an toàn
- Đăng ký tạm trú cho tất cả những người ở — đây là nghĩa vụ và cũng có ích khi làm các thủ tục khác
- Mỗi người biết lối thoát thứ hai và vị trí cầu dao, van nước — xem bài an toàn cho nhà ống
- Không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ nối; nhà ghép thường quá tải điện hơn nhà một hộ
- Có chỗ khoá riêng cho đồ giá trị và giấy tờ của mỗi người
Khi có mâu thuẫn
- Nói sớm và nói riêng, khi chuyện còn nhỏ — để lâu thì một chuyện nhỏ tích lại thành nhiều chuyện
- Nói về sự việc, không nói về tính cách: "Tuần này bếp chưa được dọn sau khi nấu" thay vì "bạn ở bẩn quá"
- Quay lại quy tắc đã thống nhất — đây là lý do việc ghi ra giấy có giá trị
- Nếu không giải quyết được, tách sớm còn hơn ở tiếp trong không khí nặng nề
Với người đi làm xa nhà
Ở ghép thường là phương án tiết kiệm nhất, nhưng hãy cân nhắc hai tiêu chí trước khi chọn theo giá:
- Có ngủ được không — với người làm ca, đây là tiêu chí đứng trên tiền
- Có nấu ăn được không — khoản ăn ngoài thường lớn hơn phần tiết kiệm được từ việc ở ghép rẻ hơn
Cách tính đầy đủ chi phí ở và những thứ quyết định bạn trụ được bao lâu ở bài đi làm xa nhà.
Nếu bạn là chủ nhà cho thuê theo phòng
- Ký hợp đồng với từng người hoặc ghi rõ ai là người chịu trách nhiệm chính
- Nêu rõ số người tối đa và quy định về khách ở lại
- Cách tính điện nước phải minh bạch và ghi trong hợp đồng — đây là nguồn khiếu nại phổ biến nhất
- Ba việc an toàn tối thiểu: lối thoát thứ hai mở được, báo khói ở hành lang, và chỉ cho người thuê biết ngay ngày nhận nhà
Cách chọn khách và xử lý chậm trả ở bài làm chủ nhà cho thuê. Nếu bạn thuê lại rồi cho thuê phòng, bốn chỗ vỡ ở bài thuê nhà rồi cho thuê lại.
Hỏi đáp
Không ký hợp đồng, chỉ thoả thuận miệng với chủ nhà thì sao?
Rủi ro cho cả tiền cọc lẫn quyền ở. Hãy yêu cầu hợp đồng bằng văn bản, dù ngắn — và giữ toàn bộ chứng từ chuyển tiền có nội dung rõ ràng.
Người đứng tên dọn đi trước thì sao?
Phải làm việc với chủ nhà để chuyển tên hoặc ký lại hợp đồng, không tự thoả thuận với nhau là xong. Đây chính là tình huống mà mục 6 trong thoả thuận nội bộ giải quyết.
Bạn cùng phòng không trả tiền thì làm gì?
Nếu bạn là người đứng tên, bạn vẫn phải trả cho chủ nhà — rồi mới đòi lại. Đây là lý do nên có chứng từ chuyển khoản và thoả thuận nội bộ ghi rõ nghĩa vụ từng người.
Ở ghép có tiết kiệm nhiều không?
Tiết kiệm rõ ở tiền phòng và điện nước. Nhưng hãy tính cả những thứ khó đo: chất lượng giấc ngủ và không gian riêng — với người làm việc tại nhà, đó có thể là đánh đổi lớn, xem bài bố trí chỗ làm việc tại nhà.