Phần lớn tai nạn của người cao tuổi xảy ra ngay trong nhà, ở những chỗ quen thuộc tới mức không ai để ý. Và một cú ngã ở tuổi đó không giống một cú ngã ở tuổi bốn mươi — nó thường là điểm bắt đầu của một chuỗi vấn đề sức khoẻ kéo dài.
Tin tốt: phần lớn các thay đổi cần thiết đều rất rẻ, và làm được trong một cuối tuần.
Ba chỗ nguy hiểm nhất
1. Nhà tắm
Đứng đầu danh sách vì hội đủ ba yếu tố: sàn ướt, không gian hẹp, và các động tác đòi hỏi thăng bằng.
- Tay vịn cạnh bồn cầu và trong khu vực tắm — khoản đầu tư có tỷ lệ lợi ích cao nhất trong toàn bộ bài này. Bắt vào tường chắc, không bắt vào gạch rỗng hay vào giá treo khăn.
- Thảm chống trượt hoặc xử lý chống trơn cho sàn
- Ghế ngồi tắm — thay đổi nhỏ nhưng loại bỏ hẳn động tác đứng lâu và cúi xuống
- Vòi sen cầm tay thay vì chỉ có sen cố định
- Bỏ bậc chắn cao ở cửa nhà tắm nếu có thể; nếu không, sơn màu tương phản để dễ nhìn thấy
- Cửa mở ra ngoài — nếu có sự cố bên trong, người ngoài mở vào được
2. Cầu thang
- Tay vịn cả hai bên, chạy suốt và có phần nhô ra ở đầu và cuối để tay biết khi nào hết bậc
- Dán mép bậc bằng nẹp chống trượt màu tương phản — mắt người lớn tuổi phân biệt độ sâu kém đi, và bậc cùng màu là bẫy thật
- Đèn ở cả đầu và cuối cầu thang, bật được từ hai đầu
- Không để đồ trên bậc, kể cả tạm thời
Với nhà ống nhiều tầng, đây là lý do phòng của người cao tuổi nên ở tầng trệt — quyết định quan trọng nhất trong cả bài; xem thêm bài nhà nhiều thế hệ cùng ở.
3. Lối đi ban đêm
Quãng đường từ giường tới nhà vệ sinh lúc nửa đêm là nơi xảy ra nhiều sự cố nhất mà ít ai nghĩ tới.
- Đèn cảm biến chân tường dọc lối đi — rẻ, lắp trong mười phút, và có tác dụng lớn
- Công tắc đèn ngay đầu giường
- Dọn sạch vật cản trên tuyến đường đó, kể cả đồ đặt tạm
Mười hai thay đổi nhỏ — làm trong một cuối tuần
- Tay vịn nhà tắm, cạnh bồn cầu và khu vực tắm
- Thảm chống trượt trong nhà tắm
- Ghế ngồi tắm và vòi sen cầm tay
- Nẹp chống trượt màu tương phản cho mép bậc cầu thang
- Tay vịn cầu thang cả hai bên
- Đèn cảm biến dọc lối đi ban đêm
- Công tắc đèn ở đầu giường
- Bỏ thảm rời hoặc cố định mép — thảm trượt là nguyên nhân ngã rất phổ biến
- Dọn dây điện và dây sạc ra khỏi lối đi
- Hạ đồ hay dùng xuống tầm với, để không phải trèo ghế lấy đồ
- Tăng độ sáng đèn ở phòng khách, bếp và hành lang — mắt người lớn tuổi cần nhiều ánh sáng hơn đáng kể
- Điện thoại hoặc chuông báo ở nơi dễ với, kể cả khi đang nằm dưới sàn
Điểm 12 thường bị bỏ và lại quan trọng nhất: một cú ngã mà gọi được người ngay khác hẳn một cú ngã nằm đó vài giờ.
Bếp
- Đồ dùng hằng ngày để trong tầm với, không quá cao và không quá thấp
- Bếp có tự ngắt hoặc ít nhất có nhắc tắt bếp; với bếp gas, khoá van sau khi nấu
- Sàn bếp chống trơn và lau khô ngay khi đổ nước
- Một ghế cao để ngồi khi làm bếp lâu
Nếu đang cải tạo hoặc xây mới
Những thay đổi lớn hơn, nên tính ngay từ đầu vì làm sau tốn gấp nhiều lần:
- Một phòng ngủ và một nhà vệ sinh ở tầng trệt
- Nhà tắm không có bậc chắn, sàn thoát nước tốt
- Cửa rộng hơn tiêu chuẩn để xe lăn hoặc khung tập đi qua được, nếu cần về sau
- Tránh chênh cốt nền giữa các phòng; nếu có, làm dốc thoải thay vì bậc
- Ổ điện và công tắc ở độ cao hợp lý, không quá thấp phải cúi
Cách chọn thợ, đọc báo giá và những gì nên ghi vào hợp đồng ở bài sửa nhà: chọn thợ, đọc báo giá, hợp đồng.
Ánh sáng và nhiệt độ
- Ánh sáng đều, không tạo vùng tối và vùng chói — chênh lệch mạnh làm mắt người lớn tuổi khó thích nghi
- Tận dụng ánh sáng tự nhiên ban ngày, tốt cho cả giấc ngủ — nguyên tắc bố trí theo nắng gió ở bài hướng nhà và bố trí phòng theo nắng gió
- Điều hoà không thổi thẳng vào chỗ nằm, và không để quá lạnh
- Chống ẩm mốc — ảnh hưởng đường hô hấp, và người cao tuổi chịu tác động nặng hơn; xem bài nhà bị ẩm mốc và thấm dột
An toàn cháy nổ và thoát hiểm
Với người cao tuổi, thời gian phản ứng và khả năng di chuyển đều giảm — nên phần này quan trọng hơn:
- Phòng ở tầng trệt, gần lối ra
- Báo khói ở hành lang và gần khu vực ngủ
- Lối thoát thứ hai mở được không cần chìa, và người cao tuổi phải biết vị trí
- Phân công rõ ai hỗ trợ ai khi có sự cố — nói trước, không để lúc đó mới tính
Danh sách đầy đủ cho nhà ống ở bài an toàn cho nhà ống.
Nếu đang tìm mua nhà cho bố mẹ
Sáu tiêu chí, khác với khi mua cho mình:
- Ít bậc, ít tầng, hoặc có sinh hoạt trọn vẹn ở tầng trệt
- Gần cơ sở y tế và tiện đường cho xe cấp cứu vào — hẻm quá nhỏ là hạn chế thật
- Gần chợ và nơi đi bộ được, để giữ nếp sinh hoạt độc lập
- Có hàng xóm quen biết — yếu tố quan trọng hơn nhiều người nghĩ, đặc biệt khi con cái không ở cùng
- Nhà tắm đủ rộng để lắp tay vịn và xoay xở
- Không quá rộng — nhà lớn nghĩa là nhiều việc dọn dẹp và nhiều chỗ để ngã
Tiêu chí 2 và 3 ảnh hưởng tới giá trị căn nhà nói chung — xem bài tiện ích xung quanh; danh sách kiểm khi đi xem ở bài đi xem nhà: mười lăm thứ nên nhìn.
Việc nên làm ngay cuối tuần này
Đi một vòng nhà cùng người cao tuổi, và hỏi ba câu:
- Chỗ nào bố mẹ thấy khó đi hoặc phải bám vào?
- Ban đêm dậy đi vệ sinh thì đường đi thế nào?
- Có thứ gì phải với cao hoặc cúi thấp mới lấy được không?
Ba câu này chỉ ra đúng những chỗ cần sửa, và chính xác hơn mọi danh sách chung — vì mỗi ngôi nhà và mỗi người có khó khăn riêng.
Một điều về cách nói: nhiều người cao tuổi ngại nói ra vì không muốn làm phiền con cái. Hãy hỏi cụ thể từng chỗ thay vì hỏi chung chung "bố mẹ có sao không".
Nếu bạn ở xa
- Làm mười hai thay đổi ở trên trong một chuyến về — phần lớn mua được ở cửa hàng vật tư gần nhà
- Nhờ hàng xóm hoặc người thân gần đó để mắt, và trao đổi số điện thoại hai chiều
- Một lịch gọi cố định có tác dụng hơn nhiều cuộc gọi ngẫu hứng — xem bài đi làm xa nhà
- Ghi lại thông tin y tế và thuốc đang dùng ở nơi dễ tìm trong nhà
Hỏi đáp
Lắp tay vịn có làm nhà xấu đi không?
Các loại tay vịn hiện nay có nhiều kiểu trông như thanh trang trí. Nhưng kể cả khi trông không đẹp, đây là đánh đổi rất đáng — nó đứng đầu danh sách vì lý do rõ ràng.
Bố mẹ không chịu thay đổi gì thì làm sao?
Bắt đầu từ những thứ ít gây cảm giác "già yếu": thêm đèn, dọn lối đi, tăng độ sáng. Với tay vịn, cách nói hiệu quả là gắn nó vào chuyện chung — "để nhà mình ai cũng bám cho chắc" — thay vì nói đó là cho riêng ai.
Nên cải tạo hay chuyển sang nhà phù hợp hơn?
Cải tạo gần như luôn rẻ hơn và ít xáo trộn hơn — mà xáo trộn môi trường sống là điều người cao tuổi chịu đựng khó. Chỉ nên tính chuyển nếu nhà hiện tại có hạn chế không sửa được, như nhiều tầng mà không thể bố trí sinh hoạt ở tầng trệt.
Chi phí khoảng bao nhiêu?
Mười hai thay đổi ở phần trên phần lớn là khoản nhỏ và làm được dần. Các hạng mục lớn hơn thì nên gộp vào lần cải tạo tổng thể — cách lập danh mục và lấy báo giá ở bài sửa nhà: chọn thợ, đọc báo giá, hợp đồng.