Rất nhiều lời khuyên về hướng nhà được truyền lại qua nhiều đời mà không kèm lý do. Nhưng khi tra ngược lại, phần lớn chúng khớp với ba thứ rất vật lý: góc nắng, hướng gió mùa và cách nhiệt tích trong tường.
Hiểu ba thứ này thì bạn tự đánh giá được một căn nhà mà không cần thuộc lòng danh sách kiêng kỵ nào.
Mặt trời đi thế nào ở Việt Nam
Mặt trời mọc hướng đông, lặn hướng tây — nhưng điều quan trọng hơn là độ gay gắt không giống nhau.
- Nắng sáng hướng đông — góc chiếu thấp nhưng nhiệt độ không khí còn mát, nên dễ chịu. Đây là nắng tốt: diệt ẩm mốc, sáng nhà, không gây nóng.
- Nắng trưa từ trên cao — chiếu chủ yếu lên mái, không vào sâu trong phòng. Xử lý bằng cách chống nóng mái.
- Nắng chiều hướng tây — góc chiếu thấp nên xiên thẳng vào trong phòng, lại rơi đúng lúc nhiệt độ ngoài trời cao nhất trong ngày. Đây là nắng gây khó chịu nhất.
Đó là toàn bộ lý do "nhà hướng tây" bị kêu ca. Nó không phải chuyện huyền bí, nó là chuyện tường tích nhiệt cả buổi chiều rồi toả ngược vào nhà tới tận đêm.
Vì sao hướng nam thường được chuộng
Mặt nam nhận nắng ở góc cao, ít xiên vào phòng, đồng thời đón được gió mát mùa hè ở nhiều vùng. Đây là hướng cân bằng nhất giữa đủ sáng và không quá nóng.
Gió mùa — thứ ít người tính khi xem nhà
Việt Nam có hai mùa gió chính, và hướng nhà quyết định bạn hưởng hay không hưởng phần này.
- Gió mùa hè hướng chủ đạo là nam và đông nam ở phần lớn miền Bắc và miền Nam — mát, đáng đón
- Gió mùa đông hướng đông bắc — lạnh và khô ở miền Bắc, nên các mặt hứng hướng này cần che chắn tốt hơn
Một căn nhà đón được gió mùa hè sẽ giảm hẳn thời gian phải bật điều hoà, và điều này thấy rõ trên hoá đơn điện.
Thông gió chéo — quan trọng hơn hướng nhà
Đây là điều nhiều người bỏ qua: gió chỉ chảy khi có hai lỗ.
Một phòng có cửa sổ ở đúng một bức tường thì gần như không có luồng khí, dù cửa sổ to. Cùng phòng đó có thêm một ô thoáng ở tường đối diện hoặc tường vuông góc thì không khí chảy liên tục.
Nguyên tắc thực dụng khi xem nhà:
- Đếm số mặt thoáng. Nhà hai mặt thoáng hơn hẳn nhà một mặt thoáng, kể cả khi hướng kém hơn.
- Nhà ống dài mà chỉ có mặt trước thì giếng trời hoặc sân sau là bắt buộc, không phải trang trí.
- Cửa vào và lối thoát khí nên lệch nhau, để gió quét qua phòng thay vì đi thẳng ra.
- Khí nóng bốc lên — ô thoáng đặt cao thoát nhiệt tốt hơn ô thoáng đặt thấp.
Bố trí phòng theo giờ sử dụng
Ý tưởng gốc rất đơn giản: đặt phòng ở nơi có điều kiện tốt vào đúng giờ bạn dùng nó.
| Phòng | Vị trí hợp lý | Vì sao |
|---|---|---|
| Phòng ngủ | Đông hoặc nam | Mát về đêm, sáng nhẹ buổi sớm |
| Phòng khách | Mặt thoáng chính | Cần sáng và thông gió, dùng nhiều giờ |
| Bếp | Có mặt thoáng thoát mùi | Bếp tự sinh nhiệt và mùi, kín là bí |
| Vệ sinh | Có thông gió trực tiếp | Không thoáng thì ẩm mốc quanh năm |
| Kho, cầu thang, giặt phơi | Mặt tây | Ít dùng buổi chiều, làm lớp đệm chắn nóng |
Dòng cuối là mẹo đáng giá nhất: đẩy các không gian phụ ra mặt tây để chúng làm lớp đệm nhiệt cho phòng ở phía trong.
Nhà đã lỡ hướng tây thì làm gì
Đây là tình huống rất phổ biến, và phần lớn xử lý được với chi phí không lớn:
- Che nắng từ bên ngoài — ban công, mái đua, lam đứng, cây xanh. Che ngoài hiệu quả hơn hẳn rèm trong, vì rèm trong chặn sau khi nhiệt đã vào phòng.
- Lam đứng cho mặt tây — nắng chiều xiên ngang nên lam dọc hiệu quả hơn lam ngang.
- Tường hai lớp hoặc lớp cách nhiệt cho bức tường hứng nắng trực tiếp.
- Chống nóng mái — mái là nơi nhận nhiều nhiệt nhất với nhà thấp tầng.
- Cây xanh — một hàng cây phía tây có tác dụng thật, vừa che vừa hạ nhiệt không khí quanh nhà.
Chi phí nhóm này thường nhỏ hơn nhiều so với khoản chênh giá giữa nhà hướng tây và nhà hướng tốt cùng khu — nên đây có thể là chỗ mua được giá hời nếu bạn sẵn sàng xử lý.
Muốn biết khoản chênh đó có xứng không, hãy ước tính giá trị căn nhà theo cơ sở tính toán tại công cụ định giá nhà đất và đối chiếu bảng giá đất của tuyến đường.
Khác biệt theo vùng miền
- Miền Bắc — có mùa đông, nên cần cân bằng: đón nắng đông và nam, che chắn mặt đông bắc
- Miền Trung — gió mạnh và mưa tạt, ưu tiên kết cấu chắc và mái dốc thoát nước tốt
- Miền Nam — nóng quanh năm, thông gió và che nắng quan trọng hơn hẳn việc đón nắng
Một lời khuyên đúng ở Hà Nội có thể không tối ưu ở Cần Thơ. Đây là lý do nên hiểu nguyên tắc thay vì học thuộc quy tắc.
Hỏi đáp
Nhà chung cư có áp dụng được không?
Có, và còn quan trọng hơn vì bạn không sửa được kết cấu. Khi chọn căn, để ý ban công quay hướng nào, có thông gió chéo giữa hai mặt không, và tầng có bị các toà khác chắn gió không.
Giếng trời có làm nhà nóng hơn không?
Có nếu làm sai — giếng trời lấy nắng trực tiếp giữa trưa sẽ hun nóng nhà. Nên có mái che tán xạ và ô thoáng cho khí nóng thoát ra phía trên.
Cửa sổ to thì mát hơn?
Không hẳn. Cửa to ở mặt tây làm nhà nóng hơn nhiều. Vị trí và việc có luồng khí xuyên qua quan trọng hơn kích thước.
Trồng cây sát nhà có gây ẩm không?
Cây quá sát tường và tán che kín làm tường lâu khô sau mưa. Nên chừa khoảng cách và chọn cây tán cao, vừa che nắng chiều vừa không giữ ẩm chân tường.
