Nhà ống đô thị Việt Nam có một đặc điểm chung: một mặt tiền, một cửa ra vào, hai bên là tường nhà hàng xóm. Thêm chuồng cọp bịt kín ban công và mái, cửa cuốn ở tầng trệt, và tầng trệt thường để xe.
Trong sinh hoạt hằng ngày, cấu trúc đó không có vấn đề gì. Nhưng khi có sự cố, nó tạo ra một tình huống rất cụ thể: lối duy nhất để ra ngoài đi qua đúng nơi dễ phát sinh sự cố nhất, và khói trong ống nhà đi lên rất nhanh.
Bài này không nói về xác suất. Nó nói về những thay đổi làm được trong vài ngày, phần lớn tốn ít, và đổi hẳn kết cục nếu chuyện xảy ra.
Việc quan trọng nhất: mở một lối thoát thứ hai
Đây là thay đổi có giá trị lớn nhất, và cũng là thứ nhiều nhà đã bịt lại vì lo trộm.
- Chuồng cọp và khung sắt phải có một ô cửa mở được, đủ rộng để người lớn chui qua
- Ô cửa đó dùng khoá mở được từ bên trong không cần chìa, hoặc khoá có chìa treo cố định ngay tại chỗ — không cất trong ngăn kéo, không mang theo người
- Cả nhà phải biết vị trí đó, kể cả trẻ em và người giúp việc
- Kiểm mỗi vài tháng xem còn mở được không — bản lề gỉ và ổ khoá kẹt là chuyện rất thường
Lối thoát thứ hai thường là lên mái, sang mái nhà bên cạnh, hoặc ra ban công phía sau. Nếu nhà bạn không có lối nào như vậy, đó là việc đáng ưu tiên khi cải tạo.
Đường lên mái
- Cửa lên sân thượng không khoá bằng ổ khoá cần chìa cất ở nơi khác
- Nếu có chuồng cọp trên sân thượng, phải có ô mở được như trên
- Giữ lối đi lên thông thoáng, đừng biến cầu thang lên mái thành kho chứa đồ
Tầng trệt — nơi cần chú ý nhất
Ở nhà ống, tầng trệt thường vừa là chỗ để xe, vừa là kho, vừa là nơi đặt tủ điện — và nó nằm ngay dưới toàn bộ phần ở.
- Không để nhiều xe sát chân cầu thang; giữ một lối đi thông từ cửa vào tới cầu thang
- Không chứa vật liệu dễ cháy ở tầng trệt: thùng carton chất đống, xăng dự trữ, bình gas dự phòng, sơn, dung môi
- Sạc xe điện ở nơi thoáng, không sạc qua đêm không ai để ý, và dùng đúng bộ sạc theo xe — với xe máy điện, xem thêm bài xe máy điện bên sàn xe
- Cửa cuốn phải có bộ mở bằng tay khi mất điện, và mọi người trong nhà phải biết cách dùng — hãy thử một lần, đừng chỉ đọc hướng dẫn
Điểm cuối là điểm bị bỏ qua nhiều nhất: rất nhiều gia đình chưa từng thử mở cửa cuốn bằng tay.
Điện — bốn việc kiểm được trong một buổi
- Tủ điện có chia nhánh không, và có át chống giật không. Một át tổng cho cả nhà là kiểu đi điện cũ và không an toàn.
- Dây dẫn có đủ tiết diện cho thiết bị công suất lớn không: máy lạnh, bình nóng lạnh, bếp từ. Dấu hiệu quá tải: ổ cắm nóng, mùi khét nhẹ, đèn chớp khi bật thiết bị.
- Không dùng ổ cắm nối tầng tầng lớp lớp cho thiết bị công suất lớn
- Bình nóng lạnh có dây tiếp địa và có ngắt điện trước khi tắm không
Nếu nhà đã dùng trên mười năm mà chưa từng kiểm lại hệ thống điện, đây là việc đáng gọi thợ một lần — và là hạng mục nên đưa vào danh sách khi sửa nhà, xem bài sửa nhà: chọn thợ, đọc báo giá, hợp đồng.
Bếp gas
- Dây dẫn gas có hạn sử dụng — kiểm và thay theo khuyến cáo, đừng dùng tới khi nứt
- Khoá van bình sau khi nấu, không chỉ tắt bếp
- Bếp đặt nơi thoáng, có cửa sổ hoặc quạt hút
- Ngửi thấy mùi gas: không bật hoặc tắt bất kỳ công tắc điện nào, không bật quạt — mở cửa cho thoáng, khoá van, rồi ra ngoài gọi hỗ trợ
- Không đặt bình gas dự phòng trong nhà
Hai thiết bị nên có, giá không đáng kể
- Báo khói — lắp ở hành lang mỗi tầng và gần khu vực ngủ. Đây là thiết bị có tỷ lệ lợi ích cao nhất trong cả danh sách, vì nó cho bạn thời gian, và thời gian là thứ quyết định.
- Bình chữa cháy nhỏ — đặt ở tầng trệt gần chỗ để xe và một bình gần bếp. Kiểm áp kế mỗi vài tháng.
Kèm theo: mọi người trong nhà phải biết bình ở đâu và cách giật chốt. Một bình chữa cháy mà không ai biết dùng thì cũng như không có.
Bốn phút đầu — điều cần dạy cho cả nhà
Khi có cháy, phần lớn thời gian an toàn nằm ở vài phút đầu, và khói nguy hiểm hơn lửa. Bốn nguyên tắc, nói với cả nhà một lần và nhắc lại:
- Báo cho mọi người và gọi cứu hoả ngay, đừng dành thời gian dập lửa nếu nó đã lan
- Cúi thấp khi di chuyển, dùng khăn ướt che mũi miệng
- Nếu khói dày ở cầu thang, đừng cố chạy xuyên qua — đóng cửa phòng, chèn khăn ướt chân cửa, ra ban công hoặc cửa sổ và báo hiệu ra ngoài
- Đã ra được thì không quay lại vì bất cứ lý do gì
Và một việc rất đơn giản mà hiệu quả: đóng cửa phòng ngủ khi ngủ. Một cánh cửa đóng làm chậm khói và nhiệt đáng kể.
Tập một lần, mười lăm phút
Nghe hình thức, nhưng đây là việc biến kiến thức thành phản xạ:
- Cả nhà cùng đi thử đường thoát thứ hai, mở thử ổ khoá đó
- Thử mở cửa cuốn bằng tay
- Chỉ vị trí bình chữa cháy và cách giật chốt
- Thống nhất một điểm tập kết ngoài nhà
Với nhà có người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ, phân công rõ ai hỗ trợ ai — cùng logic với phần an toàn hai đầu ở bài nhà nhiều thế hệ cùng ở.
Nếu bạn đang đi mua hoặc thuê nhà
Ba câu hỏi nên có trong danh sách xem nhà:
- Nhà có lối thoát thứ hai không? Nếu không, chi phí mở một lối là bao nhiêu và có làm được không
- Hệ thống điện đã cải tạo lần nào chưa?
- Cầu thang và tầng trệt có thông thoáng không, hay đã bị cơi nới
Danh sách đầy đủ khi đi xem ở bài đi xem nhà: mười lăm thứ nên nhìn; với nhà thuê ở bài đi thuê nhà: kiểm gì lúc xem phòng. Với nhà xây sẵn, đây cũng là hạng mục nên đưa vào danh sách kiểm — xem bài mua nhà xây sẵn.
Với chủ nhà cho thuê
Nhà trọ và nhà cho thuê nhiều phòng có mật độ người cao hơn và người ở thường không quen bố cục. Ba việc tối thiểu: lối thoát thứ hai mở được, báo khói ở hành lang, và chỉ cho người thuê biết cả hai ngay ngày nhận nhà.
Đây cũng là phần nên ghi vào hợp đồng và biên bản bàn giao — xem bài hợp đồng thuê nhà và làm chủ nhà cho thuê.
Hỏi đáp
Bỏ chuồng cọp thì có sợ trộm không?
Không cần bỏ cả khung — chỉ cần một ô cửa mở được từ bên trong, có khoá tốt và chìa treo ngay tại chỗ. Đó là giải pháp giữ được cả an ninh lẫn lối thoát.
Nhà thuê thì có quyền sửa không?
Việc mở lối thoát cần trao đổi với chủ nhà, nhưng lắp báo khói và mua bình chữa cháy thì bạn tự làm được ngay, chi phí nhỏ và mang đi được khi chuyển.
Báo khói hay kêu nhầm khi nấu ăn thì sao?
Lắp ở hành lang và gần khu vực ngủ, tránh lắp ngay trên bếp. Nếu vẫn kêu nhầm, đổi vị trí — đừng tháo pin, vì tháo pin rồi quên lắp lại là chuyện rất hay xảy ra.
Nên kiểm lại những thứ này bao lâu một lần?
Mỗi sáu tháng đi một vòng: thử ổ khoá lối thoát, kiểm áp kế bình chữa cháy, thử nút kiểm tra của báo khói, xem dây gas. Mất mười lăm phút.