Mất việc, bị giảm thu nhập, hoặc có một khoản lớn bất ngờ phải chi — trong khi khoản trả nợ hằng tháng thì không đổi.
Đây là tình huống nhiều người gặp, và điều quyết định kết cục không phải số tiền bạn còn lại, mà là thời điểm bạn lên tiếng.
Nguyên tắc quan trọng nhất: liên hệ trước khi trễ hạn
Đây là điều trái với phản xạ tự nhiên. Phản xạ là im lặng, cố xoay, hy vọng tháng sau ổn hơn — và chỉ nói khi đã trễ.
Nhưng có hai lý do rất cụ thể để làm ngược lại:
- Trước khi trễ hạn, bạn vẫn là khách hàng đang trả tốt — vị thế thương lượng hoàn toàn khác so với sau khi đã trễ
- Một khoản trễ hạn ảnh hưởng tới lịch sử tín dụng của bạn trong nhiều năm, và nó sẽ hiện ra khi bạn cần vay lần sau
Điểm 2 là cái giá dài hạn mà nhiều người không tính. Bạn có thể xoay được tháng này, nhưng một lần trễ ghi lại vào hồ sơ thì ảnh hưởng tới mọi khoản vay của bạn về sau — kể cả khi hoàn cảnh đã tốt trở lại.
Đây cũng là một trong các lý do hồ sơ vay bị từ chối, xem bài hồ sơ vay bị từ chối.
Tuần đầu: tính ra con số của mình
Trước khi nói chuyện với ai, cần biết ba con số:
- Bạn cầm cự được bao lâu — tiền có sẵn chia cho chi tiêu tối thiểu hằng tháng, bao gồm khoản trả nợ
- Mức trả bạn kham được trong giai đoạn này — không phải mức bạn muốn, mà mức bạn chắc chắn trả được
- Bao lâu thì thu nhập có thể hồi lại — ước tính trung thực
Ba con số này là nội dung cuộc nói chuyện với ngân hàng. Đi hỏi mà không có chúng thì bạn chỉ nêu được vấn đề, không nêu được đề xuất.
Tuần đầu: cắt chi theo thứ tự
Cắt sớm, đừng chờ tới lúc cạn.
- Các khoản đăng ký định kỳ không thiết yếu — thường bị quên vì chúng tự trừ
- Chi tiêu tuỳ ý: ăn ngoài, mua sắm, giải trí
- Các khoản trả góp nhỏ — cân nhắc tất toán sớm nếu có tiền, để giảm số đầu mối phải lo
- Giữ nguyên: bảo hiểm y tế, chi phí học của con, chi phí đi lại để tìm việc
Nhóm cuối đáng nhấn: cắt bảo hiểm để tiết kiệm là quyết định rủi ro nhất trong giai đoạn này — vì một sự cố sức khoẻ lúc đang khó khăn sẽ tệ hơn nhiều so với khoản phí bạn tiết kiệm được.
Liên hệ ngân hàng: nói gì
Đề nghị một buổi làm việc, mang theo giấy tờ chứng minh tình hình nếu có — quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, giấy tờ y tế, hoặc bằng chứng về việc kinh doanh giảm sút.
"Em đang có khoản vay tại ngân hàng và vẫn trả đúng hạn tới nay. Nhưng em vừa bị chấm dứt hợp đồng lao động, thu nhập gián đoạn trong khoảng ba tới sáu tháng tới. Em muốn trao đổi trước để tìm phương án, thay vì để phát sinh trễ hạn. Hiện em có thể trả khoảng X mỗi tháng trong giai đoạn này."
Ba điểm làm câu này hiệu quả: bạn chủ động, bạn có bằng chứng, và bạn đề xuất một con số thay vì chỉ than khó.
Các phương án ngân hàng có thể xem xét
Tuỳ chính sách từng nơi và từng trường hợp, nhưng các hướng thường được nhắc tới:
- Kéo dài thời hạn vay — giảm khoản trả hằng tháng. Đổi lại tổng lãi trả cả đời khoản vay tăng lên
- Điều chỉnh lịch trả trong một giai đoạn
- Cơ cấu lại khoản vay theo chính sách hiện hành
Hỏi rõ ba điều với bất kỳ phương án nào: tổng số tiền phải trả thay đổi thế nào, có phát sinh khoản phí nào không, và việc này được ghi nhận ra sao trong hồ sơ tín dụng của bạn.
Các phương án cơ cấu trong điều kiện bình thường nằm ở bài trả nợ trước hạn và cơ cấu lại khoản vay.
Ba việc không nên làm
- Vay nóng lãi cao để trả khoản vay hiện có — đây là cách biến một vấn đề thành hai, và khoản lãi cao ăn nhanh hơn nhiều so với tốc độ bạn hồi phục
- Im lặng và chờ — mỗi tháng im lặng làm vị thế của bạn yếu đi
- Bán tháo tài sản trong tuần đầu — bán gấp là quyết định đắt, và thường có phương án khác trước khi tới đó
Điểm 1 là sai lầm gây hậu quả nặng nhất. Xem thêm bài năm cách xoay tiền — phần về việc chồng nhiều lớp đòn bẩy.
Nếu tình hình kéo dài
Sau khi đã cơ cấu mà thu nhập vẫn chưa hồi, các hướng cần cân nhắc theo thứ tự:
- Cho thuê một phần hoặc toàn bộ căn nhà — nếu bạn có chỗ ở khác. Tiền thuê bù được phần lớn khoản trả nợ, và bạn giữ được tài sản. Xem bài định giá cho thuê
- Bán tài sản khác có thanh khoản tốt hơn trước
- Bán nhà một cách chủ động — chủ động khác hẳn bán tháo: bạn có thời gian, có giá sàn, và không bị ép
Hướng 1 là hướng ít người nghĩ tới nhất và giải quyết được nhiều trường hợp nhất — vì nó biến tài sản đang tạo áp lực thành tài sản tạo dòng tiền.
Nếu tới hướng 3, hãy làm sớm chứ đừng đợi tới lúc buộc phải bán trong hai tuần. Chi tiết ở bài cần bán nhà gấp — và điểm chính ở đó cũng đúng ở đây: thứ làm chậm giao dịch thường là giấy tờ, nên hãy chuẩn bị trước.
Nếu nguyên nhân là mất việc
Song song với việc xử lý khoản vay, hãy làm ngay phần bảo hiểm thất nghiệp — nó có thời hạn nộp hồ sơ, và nhiều người bỏ lỡ.
Trình tự đầy đủ nằm ở bài bị cho nghỉ việc.
Phòng ngừa cho lần sau
Khi tình hình đã ổn lại, ba việc nên làm:
- Xây lại quỹ dự phòng — đủ chi tiêu vài tháng, bao gồm cả khoản trả nợ. Đây là thứ duy nhất mua được thời gian khi có biến cố
- Tính lại khả năng trả nợ ở mức lãi suất cao hơn hiện tại, để biết sức chịu thật của mình — xem bài vay bao nhiêu thì an toàn
- Ghi lại ngày kết thúc giai đoạn ưu đãi và đặt nhắc trước vài tháng
Điểm 1 quan trọng hơn cả hai điểm sau. Người có đệm ba tháng và người không có đệm gặp cùng một biến cố sẽ có hai kết cục hoàn toàn khác nhau — dù thu nhập như nhau.
Hỏi đáp
Ngân hàng có chấp nhận cơ cấu không?
Phụ thuộc chính sách từng nơi, từng thời điểm và hồ sơ của bạn. Nhưng khả năng được xem xét cao hơn hẳn khi bạn liên hệ trước, còn đang trả tốt, và có bằng chứng về tình hình.
Trễ một kỳ có bị ghi nhận ngay không?
Việc ghi nhận theo quy định và quy trình của hệ thống thông tin tín dụng. Đừng thử nghiệm điều này — hãy liên hệ trước thay vì để phát sinh rồi mới xử lý.
Cho thuê nhà đang thế chấp có được không?
Cần kiểm điều khoản trong hợp đồng của bạn và hỏi ngân hàng. Nhiều trường hợp được, nhưng nên hỏi trước thay vì làm rồi mới báo.
Có nên nhờ người thân trả giúp không?
Được, nhưng hãy làm rõ đó là cho vay hay cho tặng, và ghi ra giấy — kể cả với người thân. Lý do nằm ở bài năm cách xoay tiền mua nhà.
